Transformatie in beweging: samenwerken aan toekomstbestendige zorg en ondersteuning

In gesprek met Jeroen van den Oever en Mijke Buijs

Alle Zoetermeerse plannen voor de thema’s acute zorg, preventie, zorg voor chronisch zieken en ouderen en geestelijke gezondheidszorg (o.a. mentale gezondheidsnetwerk) zijn goedgekeurd. Hierdoor kunnen we voorbouwen op een beweging die al in 2020 begon. Maar wat betekent dit concreet voor de inwoner van Zoetermeer, voor zorg en ondersteuning en voor de samenwerking? Jeroen van den Oever (voorzitter Vereniging Gezondheidsregio Zoetermeer) en Mijke Buijs (manager regioregie CZ) vertellen het verhaal achter de plannen.

In Zoetermeer was de basis voor samenwerking al gelegd

Toen in 2022 vanuit het Integraal Zorgakkoord de opdracht kwam om een regiobeeld van zorgvraag, zorgaanbod en demografische ontwikkelingen op te stellen, waren partijen in Zoetermeer hierover al langer met elkaar in gesprek. Mijke: “We hadden al een stadsbeeld ontwikkeld en de conclusies daarvan kwamen sterk overeen met wat later in het regiobeeld te zien was.” Jeroen: “De urgentie was er al langer. Misschien nog niet onderbouwd met uitgebreide statistieken, maar iedereen voelde dat er een ingewikkelde demografische ontwikkeling op ons afkwam: een toename in de zorgvraag, terwijl het aanbod van personeel onder druk stond. Er kwam een punt waarop organisaties tegen elkaar zeiden: dit moeten we serieus nemen. En als er ergens ruimte was om echt iets betekenisvols te doen, dan was het wel in Zoetermeer.” Zo werden in 2020 de eerste contouren van de Vereniging Gezondheidsregio Zoetermeer gevormd: een samenwerkingsverband van zorg- en welzijnsorganisaties, gemeente en inwoners dat zich richt op het toekomstbestendig organiseren van zorg en ondersteuning.

Groot genoeg voor impact, klein genoeg om elkaar te kennen

Veel regio’s werken aan zorgtransformatie. Wat Zoetermeer onderscheidt is de schaal en het vertrouwen dat daarbinnen is gegroeid. Jeroen: “Zoetermeer is groot genoeg om impact te maken en klein genoeg om elkaar te kennen. We hebben één ziekenhuis, een sterke eerstelijnsorganisatie, een grote VVT-partij en korte lijnen tussen gemeente, sociaal domein en ggz. Dat helpt enorm in de samenwerking.” Mijke: “Wat mij opviel toen ik hier begon, is dat bestuurders al langer vanuit regiobelangen dachten in plaats van organisatiebelangen. Dat vertrouwen is echt de basis geweest.”

De verenigingsstructuur als vangnet voor continuïteit

Ook de vereniging speelt een belangrijke rol in de samenwerking. Samenwerking staat of valt met continuïteit en in Zoetermeer is dit stevig verankerd. Jeroen: “In het begin werd er kritisch gekeken naar de formele structuur. Maar juist die vereniging heeft ervoor gezorgd dat we samen besluiten kunnen nemen die echt ergens toe leiden. Met de oprichting van Spoedzorg Zoetermeer hebben we bewezen dat je als netwerk verder komt dan als losse organisaties.”
Een belangrijk voordeel is de borging van afspraken in de tijd. Jeroen: “Doordat organisaties lid zijn van de vereniging, niet de personen, blijven afspraken staan, ook als bestuurders wisselen. Mijke kijkt verder vooruit: “De echte uitdaging zit in de implementatie. Blijven partijen ook anders werken wanneer het spannend wordt? Zeker als er schaarste of financiële druk ontstaat. Dat is een belangrijke test voor ons netwerk.”

Zorg dichtbij, regie bij de inwoner

Wat de zorgtransformatie betekent voor inwoners, is voor Jeroen helder: “Het belangrijkste is dat zorg beschikbaar blijft voor degenen die dit echt nodig hebben. Dat inwoners niet voor een gesloten deur komen te staan wanneer ze zorg nodig hebben. Ze zullen merken dat professionals in de wijk beter samenwerken, dat digitale mogelijkheden toenemen en dat je niet altijd meer naar het ziekenhuis hoeft.” Mijke denkt daarbij ook aan de beleving van de inwoners zelf: “Ik hoop dat inwoners duidelijk weten waar ze terechtkunnen, zich gehoord voelen en zelf de regie ervaren over hun eigen leven.”

Van zorgvraag naar levensvraag

Om deze impact daadwerkelijk te realiseren, kijken de plannen niet alleen naar de zorgvraag, maar naar de bredere levensvragen van inwoners. Mijke: “We willen de stap maken van zorgvraag naar levensvraag. Door niet automatisch naar een medische oplossing te zoeken, maar eerst kijken wat iemand werkelijk nodig heeft.” Jeroen sluit daarbij aan: “Schulden of eenzaamheid kunnen grote invloed hebben op gezondheid. Als we eerder kijken naar de onderliggende oorzaken, kunnen we veel problemen voorkomen en kunnen we passende zorg of ondersteuning inzetten.”

De stem van de inwoner

Dat vraagt ook om inwoners die zelf meedenken over de zorg die hen aangaat en in Zoetermeer gaat die betrokkenheid zelfs verder dan alleen meepraten aan de zijlijn. Jeroen: “We hebben de stem van de inwoners een volwaardige plek gegeven in de vereniging met twee burgerbestuurders. Ze praten mee over beleid en hebben formeel invloed. Maar we bereiken niet vanzelf alle 125.000 inwoners van Zoetermeer. De brug tussen de systeemwereld van organisaties en de leefwereld van inwoners is complex. We doen ons best maar het blijft een zoektocht.” Mijke wijst op een andere weg: “Inwoners bereik je niet alleen via bijeenkomsten. Je bereikt ze ook via professionals in de wijk en via de netwerken waarin mensen elkaar spreken.”

Wat drijft hen persoonlijk?

Mijke: “Ik hoop dat we eerder kunnen ingrijpen voordat problemen chronisch worden en dat we in de mentale gezondheidszorg eerst écht luisteren. Dat we met elkaar durven te onderzoeken wat de achterliggende oorzaak is van de vraag die mensen stellen.” Jeroen: “Wat mij het meest raakt, is de energie in de samenwerking. Elke maand zitten we met betrokken mensen aan tafel die constructief meedenken. Niemand haakt af. Dat vertrouwen en die gezamenlijke inzet, daar word ik echt warm van.”

Waar staan we over tien jaar?

De blik is al op de verre horizon gericht. Jeroen: “Ik hoop dat er over tien jaar een gezondheidshuis staat in plaats van een traditioneel ziekenhuis, met minder bedden en meer focus op gezondheid en preventie.” Mijke deelt die ambitie, maar benoemt ook wat daarvoor nodig is: “Ik hoop dat de schotten er niet meer zijn en dat het gezondheidshuis er ook echt staat. Wat ik spannend blijf vinden, is of we vandaag de dag de juiste stappen zetten voor de populatie van over tien jaar.”

De zorgtransformatie in Zoetermeer laat zien dat echte verandering niet alleen begint bij plannen, maar groeit door vertrouwen en gezamenlijke inzet. De komende jaren bouwen alle partners verder aan wat al in beweging is: een stad waar inwoners langer gezond en zelfstandig kunnen leven.